Thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế khác nhau thế nào

Mục Lục

1. Định nghĩa thu nhập chịu thuế theo Luật Thuế TNCN
2. Định nghĩa thu nhập tính thuế và các khoản giảm trừ
3. Ví dụ minh họa: Nhân viên văn phòng có 1 con phụ thuộc
4. Lỗi thường gặp khi xác định hai loại thu nhập
5. Biểu thuế lũy tiến từng phần cho thu nhập tính thuế
6. Câu hỏi thường gặp

Khi nói về thuế thu nhập cá nhân, hai khái niệm thường bị dùng lẫn lộn nhất là “thu nhập chịu thuế” và “thu nhập tính thuế”. Hiểu sai sự khác biệt giữa hai con số này có thể dẫn đến tính nhầm số thuế phải nộp hoặc hiểu sai phiếu lương. Bài viết phân tích chi tiết về thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế, kèm công thức và ví dụ thực tế giúp người lao động kiểm soát tốt hơn nghĩa vụ thuế của mình.

– Thu nhập chịu thuế là tổng thu nhập sau khi loại trừ các khoản miễn thuế và khoản không chịu thuế.

– Thu nhập tính thuế là thu nhập chịu thuế sau khi trừ tiếp các khoản giảm trừ gia cảnh, BHXH bắt buộc, đóng góp từ thiện.

– Số thuế TNCN phải nộp được tính trên thu nhập tính thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần 7 bậc.

1. Định nghĩa thu nhập chịu thuế theo Luật Thuế TNCN

Theo Điều 10 Thông tư 111/2013/TT-BTC, thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công là tổng số tiền lương, tiền công, tiền thù lao và các khoản thu nhập khác có tính chất tiền lương, tiền công mà người nộp thuế nhận được trong kỳ tính thuế. Đây là con số gốc trước khi áp dụng bất kỳ khoản giảm trừ cá nhân nào, nhưng đã loại trừ các khoản miễn thuế và không chịu thuế theo quy định.

Cấu trúc tổng quát của thu nhập chịu thuế gồm lương cơ bản, các khoản phụ cấp có tính chất tiền công, tiền thưởng, tiền hoa hồng, lợi ích bằng tiền hoặc không bằng tiền do người sử dụng lao động chi trả. Việc xác định đúng phạm vi này là bước đầu tiên trong toàn bộ quy trình tính thuế TNCN cho người lao động làm công ăn lương.

– Lương theo hợp đồng và các khoản phụ cấp tính chất tiền lương như chức vụ, trách nhiệm, thâm niên.

– Tiền thưởng tháng, quý, năm, thưởng hiệu quả, thưởng sáng kiến.

– Hoa hồng đại lý, môi giới tính theo doanh số.

– Các khoản lợi ích phi tiền tệ như tiền nhà ở trả thay, vé máy bay vượt định mức, học phí cho con (trừ các trường hợp đặc biệt theo quy định).

Mỗi khoản trên cần được tách riêng trên phiếu lương để cả người lao động và bộ phận nhân sự có thể kiểm tra, đối chiếu trước khi quyết toán cuối năm.

2. Định nghĩa thu nhập tính thuế và các khoản giảm trừ

Thu nhập tính thuế là phần thu nhập còn lại sau khi đã trừ tiếp các khoản giảm trừ hợp lệ khỏi thu nhập chịu thuế. Đây là con số trực tiếp được áp vào biểu thuế lũy tiến từng phần để tính ra số thuế TNCN phải nộp. Bảng dưới đây tổng hợp các khoản giảm trừ phổ biến nhất hiện hành.

Khoản giảm trừ	Mức áp dụng	Căn cứ
Giảm trừ bản thân người nộp thuế	11.000.000 đồng/tháng (132 triệu/năm)	Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14
Giảm trừ người phụ thuộc	4.400.000 đồng/người/tháng	Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14
Bảo hiểm xã hội bắt buộc (8%)	Theo lương tham gia BHXH	Luật BHXH
Bảo hiểm y tế (1,5%), bảo hiểm thất nghiệp (1%)	Theo lương tham gia BH	Luật BHYT, Luật Việc làm
Đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học	Theo chứng từ thực tế	Khoản 3 Điều 9 TT 111/2013
Quỹ hưu trí tự nguyện	Tối đa 1 triệu đồng/tháng	Khoản 2 Điều 9 TT 111/2013

Công thức cốt lõi mà người lao động cần nhớ rất đơn giản: Thu nhập tính thuế = Thu nhập chịu thuế − Các khoản giảm trừ. Nếu kết quả này bằng 0 hoặc âm, người lao động không phát sinh nghĩa vụ nộp thuế TNCN trong kỳ. Bạn có thể tham khảo thêm bài cách tính giảm trừ gia cảnh thuế TNCN trên CareerLink để hình dung cụ thể từng bước áp dụng vào bảng lương cá nhân.

3. Ví dụ minh họa: Nhân viên văn phòng có 1 con phụ thuộc

Giả sử anh Nam, nhân viên kinh doanh, có lương gross 25 triệu đồng/tháng, trong đó 22 triệu là lương cơ bản và 3 triệu là phụ cấp ăn ca, điện thoại, công tác phí (đã có quy chế công ty). Anh có 1 con nhỏ là người phụ thuộc đã đăng ký với cơ quan thuế.

Phụ cấp ăn ca tối đa 730.000 đồng, phụ cấp điện thoại và công tác phí có quy chế công ty được loại trừ khỏi thu nhập chịu thuế. Phần còn lại được cộng vào tổng thu nhập chịu thuế hằng tháng — Thông tư 111/2013/TT-BTC.

Bước 1 – Tính thu nhập chịu thuế: Tổng lương 25 triệu trừ đi phần phụ cấp được loại trừ (giả sử 2,5 triệu hợp lệ) = 22,5 triệu đồng. Bước 2 – Tính thu nhập tính thuế: 22,5 triệu trừ BHXH/BHYT/BHTN khoảng 2,31 triệu (10,5% × 22 triệu lương BHXH) trừ giảm trừ bản thân 11 triệu trừ giảm trừ 1 người phụ thuộc 4,4 triệu = khoảng 4,79 triệu đồng. Bước 3 – Áp biểu thuế lũy tiến: 5 triệu đầu × 5% + phần vượt × 10% = khoảng 239.000 đồng tiền thuế TNCN phải nộp/tháng.

Nghiệp vụ tính thuế thế này thường được kế toán tiền lương xử lý hằng tháng. Nếu bạn quan tâm đến công việc liên quan, có thể tham khảo các vị trí Mp66 Win kế toán kiểm toán trên CareerLink để hiểu rõ phạm vi nghề nghiệp này trong thực tế doanh nghiệp.

4. Lỗi thường gặp khi xác định hai loại thu nhập

– Lưu ý: Nhiều người nhầm tính giảm trừ gia cảnh trên thu nhập gross chứ không phải thu nhập chịu thuế, dẫn đến số thuế tính ra sai lệch đáng kể.

– Một số trường hợp quên cộng tiền thưởng tháng 13, thưởng hiệu quả vào thu nhập chịu thuế năm khi quyết toán, dẫn đến thiếu thuế và bị truy thu.

Ngoài hai lỗi trên, người lao động làm hai nơi cùng lúc thường quên gộp thu nhập từ cả hai bên khi tự quyết toán. Theo quy định, người có thu nhập từ tiền lương ở từ hai nơi trở lên thuộc diện trực tiếp quyết toán với cơ quan thuế thay vì ủy quyền cho doanh nghiệp. Việc nắm rõ sự khác biệt giữa thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế giúp bạn điền đúng từng dòng trên tờ khai 02/QTT-TNCN.

5. Biểu thuế lũy tiến từng phần cho thu nhập tính thuế

– Mẹo nhỏ: Sử dụng công thức rút gọn theo Phụ lục 01/PL-TNCN của Thông tư 111/2013/TT-BTC để tính nhanh số thuế phải nộp tương ứng từng bậc thu nhập tính thuế.

– Lưu giữ phiếu lương 12 tháng để tự kiểm tra trước khi quyết toán cuối năm.

Biểu thuế hiện hành chia thành 7 bậc: 5%, 10%, 15%, 20%, 25%, 30%, 35%. Bậc 1 áp dụng cho thu nhập tính thuế đến 5 triệu đồng/tháng, bậc 2 từ trên 5 đến 10 triệu, và tăng dần đến bậc 7 cho phần thu nhập trên 80 triệu đồng/tháng. Việc áp lũy tiến giúp giúp người có thu nhập càng cao nộp thuế theo tỷ lệ càng lớn ở phần vượt ngưỡng, chứ không phải toàn bộ thu nhập đều bị áp một mức cao nhất.

6. Câu hỏi thường gặp

1. Lương gross 15 triệu thì thu nhập chịu thuế có bằng 15 triệu không?

Không hẳn. Thu nhập chịu thuế bằng 15 triệu trừ đi các khoản phụ cấp được loại trừ như tiền ăn ca, điện thoại, công tác phí (nếu có quy chế công ty). Sau đó tiếp tục trừ BHXH/BHYT/BHTN và giảm trừ gia cảnh mới ra thu nhập tính thuế.

2. Tiền thưởng Tết được tính vào thu nhập chịu thuế hay tính thuế?

Tiền thưởng Tết là khoản có tính chất tiền lương nên được cộng vào thu nhập chịu thuế trong tháng phát sinh. Sau đó tiếp tục được trừ các khoản giảm trừ hợp lệ để ra thu nhập tính thuế của tháng/năm tương ứng.

3. Người không có phụ thuộc thì khoản giảm trừ chỉ là 11 triệu đồng đúng không?

Đúng, người độc thân không có người phụ thuộc chỉ được giảm trừ 11 triệu đồng/tháng cho bản thân, cộng thêm các khoản BHXH, BHYT, BHTN bắt buộc và đóng góp từ thiện hợp lệ (nếu có).

Phân biệt rõ thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế là nền tảng để hiểu đúng phiếu lương và tránh nộp sai thuế TNCN. Quy trình ba bước “xác định thu nhập chịu thuế → trừ giảm trừ → áp biểu thuế lũy tiến” giúp người lao động kiểm tra ngược lại con số mà phòng nhân sự đã tính. Khi có thay đổi về mức giảm trừ gia cảnh hoặc biểu thuế, bạn nên cập nhật từ nguồn chính thức của Tổng cục Thuế để áp dụng kịp thời.

Minh An

Bài viết mang tính tham khảo. Các quy định pháp luật có thể được sửa đổi theo thời gian. Bạn đọc nên đối chiếu Thông tư hướng dẫn mới nhất hoặc liên hệ chuyên viên thuế khi áp dụng cho tình huống cụ thể.